YATIŞ ŞEKİLLERİNİN DÖNDÜRME KABİLİYETLERİ

Açıklama: Üçüncü şekilde(C) yanlışlıkla yatış açısı yazılmıştır. Doğrusu dönüş çapı olacaktır. Bedeni dik tutarak motorun yatırılması durumunda diğer tekniklere kıyasla aynı dönüş çapını elde etmek için motorun daha fazla yatırılması gerekir. Bu sebeple sert zeminlerde ve üst hızlarda motorun kayma riski artar.

Kontra ile yattıktan sonra ağırlık dış ayakta olmalıdır.


Alpaslan Kuzucan

DÖNDÜRMEK DEĞİL YATIRMAK

Motosiklet döndürülmez. Motosiklet dönüş için yatırılır.

Motosiklet dönüş için yatırılır. Ne kadar fazla ve ne kadar hızlı yatırırsanız o kadar keskin dönersiniz. Otomobil gibi direksiyonu çevirerek aracı döndürmek söz konusu değildir. Bu yatırma işlemi için kullandığımız tekniğin ismi de kontra basmaktır.

Beden pozisyonunuz yatış açısı üzerinde büyük etkiler yapar. Bilhassa soğuk havada ve soğuk lastiklerle beden pozisyonun ne kadar daha önemli olduğunu düşünün. Burada bedeninizi dik tutarken bunu karın ve sırt kaslarınız ve kalçalarınızla yapmalısınız. Kollara, bileklere hiçbir şekilde yük binmemelidir. Dizlerinizle de yakıt tankını sıkı tutarak karın kaslarınıza yardımcı olmalısınız.



Dönüşe geçmeden önce hala dik konumda iken posizyonunuzu alın. Hem oturuş pozisyonunuzu ve hemde motorunuzun yoldaki hatta işgal edeceği pozisyonu. Bu şekilde motosikletinizi dönüş esnasında sarsmamış olursunuz. Motorunuz tatlı bir akışla dönerken de siz, görsel konulara odaklanabilirsiniz. Motorun dönüş şartlarına uyumuna en büyük engel sizin bedeninizin motor mekez hattı ile aynı hizada olmamasıdır(Şekil B). Doğru olan pozisyon ise şekil C dir. Şekil D ise en iyi pozisyondur.

B pozisyonu motorunuzun aynı dönüş çapında dönmesi için daha fazla yatırılması demektir. Diğer yönden şekil D motorun aynı çap için daha az yatırılması demektir. Bu sürüş sırasında motor dik konumdayken sizin tam doğru pozisyonda olmayı alışkanlık haline getirmenizle başlayan bir süreçtir. Motor dik konumda iken doğru oturma pozisyonu ise ayaklarınız üzerinde kollarınızdan destek alma ihtiyacı duymadan ayağa kalkabileceğiniz pozisyondur. Bu alışkanlığı edinmezseniz dönüşlerde motorunuzla tam hizada olduğunuzu sansanız dahi çoğunlukla yanılırsınız. En rastlanan hata ise hafif yatmış iken beden çizginizi motor çizginize doğru belden istemsiz olarak çevirerek uzantılarının kesişen doğrular haline gelmesine sebeb olmaktır. Doğrusu motor merkez hattı ile sizin beden hattınızın birbiri ile kesişmeyen uzantıları olması yani paralel olmasıdır.

Motorunuzu dik konumda (Şekil A) sürerken doğru pozisyonda oturduğumuzu nasıl anlarız?
Yakıt tankı dirseklerinizi arasında, eşit mesafede mi? Buna dikkat edin. Scooterlerde tank olmadığından dirseklerinizin bedeninzin yanlarına olan durumuna dikkat edin. Dirseklerinizi sıktığınızda iki tarafda da tam ve eşit yapışma oluyorsa dik konumdasınız demektir. Şayet bedeniniz bir tarafa kayık vaziyette ise bir tarafınız daima daha yakındır.

Açıklama: Şayet hafif sarkacaksanız kalçanızla birlikte başınızın ve boynunuzun da aynı oranda yatış tarafına kayması gerekir. Bazılarının yaptığı gibi sadece kalçanızı kaydırıp baş ve boynunuzu motor merkez hattında tutmak gibi bir yanlışlığa düşmeyiniz. Ayrıca sarkma ya da sakmadan pozisyon alma dönüşe başlamadan önce ve tek hamlede yapılmalı, dönüş esnasında motorunuzu sarsacağı için pozisyon alma hareketlerinden mecbur kalmadıkça kaçınmalısınız.

Not: Bu durumun tek istisnası arazi şartlarında yapılan kros sürüşlerindeki yatışlardır(Şekil B uygulanır).

Alpaslan Kuzucan

POZİSYONA GÖRE YATIŞ AÇILARI

DÖNÜŞE ETKİ EDEN GÜÇLER VE YATIŞ TALİMİ

1. Yer çekimi: Sürücü dönüş yönünde ağırlık kaydırarak motorun o yöne dönmesine yardım eder. Aynı zamanda yer çekim merkezini aşağı almış olur.
2. Kinetik enerji: Düz yolda ki hızda motorun enerjisi ileri doğru yönelir.
3. Hareketin ilk kuramı: Newton ileri doğru hareket eden cisimlerin düz gitmekte ısrarlı olduğunu ancak bir baskı ile döndürülebileceğini beyan etti.
4. Termodinamikler: Motosikleti yüksek hızdan yavaşlatmak frenlerde ısı birikimi oluşturur ki bu frenleme gücünü azaltabilir.
5. Merkezkaç kuvveti: Hızlı dönüşlerde yatış açısı ve ileri doğru hareket dönüş hattının dışına çeken güce karşı koyar.
6. Sürtünme: Son teknolojilerle oluşturulan bu günün lastikleri teoride asfalt üzerinde 60 derece yatışlara kadar yol tutuşunu kaybetmeyecek özelliktedir.

YATIŞ TALİMİ

Dönüşün genel kuralı, şayet dönüşü alamayacağınızdan şüpheye düşerseniz daha fazla yatırındır. Lastikler yol düzgünse e soğuk bir mevsimde değilseniz, süspansiyon ayarlarınız kilonuza göre tam ise ve lastik havalarınızda tam ise, yolda kum, mıcır, yaprak, yağ, antifriz, mazot döküntüleri yoksa yatırmaktan korkmayınız.

Talim şekli:

Boş bir yolda keskin olmayan dönemeçlere 70-80 km gibi hızları geçmemek kaydıyla girin. Dönemece girilebileceğinden daha alt süratlerde girerek biraz fazla yatırın motoru. Burada yatış sınırı sizin gerektiğini düşündüğünüz açıdan biraz daha fazla olandır. Motor dönüşü çok keskin almak isteyecektir. Neticede dönüş hattınızın içine doğru kaçacaktır. Yani hattınızı kapatacaktır. Bu durumda kapanma çok fazla olmadan yatış açınızı muhafaza ederek biraz daha gaz verin. Motosiklet kalkmak isteyecektir aynı zamanda hattınızda dışa doğru açılacaktır. Tabi bu durumda dönüş hızınızda biraz artacaktır. Gazı ne kadar fazla açarsanız motosiklet o kadar fazla kalkmak isteyecektir. Tabi bunun sonuncunda da dönüş hattınızı o kadar fazla açmak eğilimi gösterecektir.

Burada iki seçeneğiniz vardır.

1. Gazı kesmek ve hattınızı kapatmak
2. Gazı sabit tutarak motoru daha fazla yatırarak dönüşü sertleştirmek.

Şimdi bunu tekrar yapın ve dönüşe girdiğinizde gazı hafifçe artırın ve motosikletin kalktığını hissedin. Gazla biraz oynayarak bunu yaşayın. Gazın her açılış ve kapanış hareketiyle motorun sağa sola kaçtığını görün. Yine bu anda motorun altınızda kalkıp yattığını da hissedeceksiniz. Bunları yaşayın ve tecrübe sahibi olun. Gazın motoru ne kadar kaldırdığını görün. Buna gazla yönlendirmede denir.

Tecrübeniz artıp bu teknikte ustalaşmağa başladıkça bunu daha yavaş dönüşlerde deneyin. Burada hareketleriniz daha radikal olmalıdır. Son hedefimiz motoru pegler yere sürtününceye kadar yatırıp kaldırabilecek duruma gelmektir. Bunu gaz ve debriyaj kullanımı ile yapacaksınız. Ama bu gaz ve debriyaj kullanımında hiç hata olmamalıdır. Yarım saniyelik bir gecikme ve siz yerdesiniz.

Bu çalışmalardan önce boş bir alanda kukalar arasında daire ve sekiz çizimleriyle iyice ustalaşınız.

Gazın ve debriyajın kullanımı ise şöyledir:
Gazı olması gerekenden biraz yüksek oranda sürekli açık tutarak debriyaj ile ileri hareketleri veya yavaşlamayı yapmak durumundasınızdır. Buna debriyajla gaz vermek denir.

Uyarı: Yattınız ve daha çıkışın tam orta noktasına gelmeden motorunuz açılmağa başladı daha fazla yatın, korkmayın ve motoru yatırın. Hattı açmak için ise gaz verin ancak burada arka tekerlekten gelen titreşimleri de hissederek sürekli takip edin. Gaz miktarı fazla gelirse ise kayma sonucu yanallaşma başlar ve bunu kontrol etmek için gaz kesilir ama paniklenirse kaza olur.

Dikkat edilecek iki ana unsur:
1. Gaz kolu ile arka teker arasında sıkı bir bağ vardır. Gazı kullanırken arka tekeri iyi dinleyiniz.
2. Ön fren ile ön teker arasında sıkı bir bağ vardır. Ön freni kullanırken ön tekere iyi kulak kabartınız.

İkisi de gerek gaz ve gerekse de ön fren kolu aynı elle kullanılır. Burada dikkat edilmesi gereken en önemli nokta frene dokunmağa başladığınızda gazın tamamen kapanmış olduğundan emin olunması gerektiğidir. Ön freni sıktığınızda gaz açık kalmış ise arka teker patinaja girerek sizi yere yatıracaktır. Burada iki parmak daima fren kolu üzerinde durmalıdır. Gazlama esnasında parmakların uçtan ilk boğumu fren kolunun üzerinde hazır tutulurken frenlemeye geçince el yılankavi bir hareketle öne döndürülerek parmakların ikinci boğumu fren kolu üzerine getirilir ve başparmak dâhil diğer yüzük ve küçük parmak tamamen açılarak gaz tamamen bırakılır ve frenlemeye başlanır.

YATIŞ KORKUSUNU YENMEK

Motoru Yatırmak Korkusunun Üstesinden Nasıl Gelinir?

Bu konu birçok kişinin bilhassa alt süratlerde korktuğu bir konudur.

Önce şunu kendinize sorunuz. ''Bu neden önemlidir?''

Önemlidir çünkü motosiklet başka türlü dönmez. Motoru ne kadar fazla yatırırsanız dönüşünüzü o kadar keskin yapabilirsiniz. Bir dönemece girdiğiniz dönemeç aniden kapanırsa yani tahminizden daha keskin bir viraj çıkarsa bu durum da hızınız yürüyüş süratlerinde değilse kurtuluş genellikle motoru daha da yatırmaktan geçer. Halbuki yeterli talime sahip olmayan sürücüler ise tam tersini yapar. Motoru kaldırdığınız anda ise sağa dönüşlerde karşı trafiğin önüne sola dönüşlerde ise yolun dışına savrulabilirsiniz.

Bir motorun dik dönmesine kıyasla aynı dairede yatırılmış vaziyette dönmesi dönüş çapını azaltır. Bu önünüze kıran bir arabadan maksimum yatış açısını kullandığınızda 15-20cm ile kurtarmanız demektir. Şayet motoru yatırmaktan korkuyorsanız frenlere asılıp bu durumda low-side yapmanız kaçınılmaz olacaktır. Motorunuzun alt sürat yatış açısını limitlerini trafiğe kapalı bir alanda talimlerle öğrenmeniz şarttır. Bu durumda şayet motoru kaldıramazsanız bacağınızı alttan çekerek, yada yere adımınızı basarak motoru bırakabilirsiniz. Arkanızdan gelen yoktur. Ayrıca süratiniz düşük olduğundan çok tehlikeli bir düşüş olmaz. Donanımınız tam olduğu sürece. Ama bu kazayı trafikte 90 km/saat hızla yaparsanız bir felaket olur.

Şayet motorun yatırılmadan dönemeyeceğini bilmiyorsanız boş bir yolda 35 km/saat hızla şunu deneyiniz:
Parmaklarınız ileriyi gösterir şekilde ellerlinizin ayaları elciklerde basılı, sol elciği ileri itin göreceksiniz ki motor sola yatarak sola dönecektir. Sağ elciği ileri itin ve motor sağa yatarak sağa yönelecektir. Ön teker çok az hareket eder, siz elciği ne kadar hızlı iterseniz dönüşünüzde o kadar keskin olacaktır. 20 km/saatin altındaki hızlarda dönüş gidonla yapılır. Gidonu hangi yöne çevirirseniz ön teker o yöne bakar ve motor o tarafa yönelir. İlaveten gidonu çevirirken motorun yatmasına da izin verirseniz en büyük motorların bile yavaş hızlarda dönüşleri kolaylaşır. Ancak alt süratlerde debriyaj kavrama noktasında tutulmalı, sağ ayağınız arka frenin üzerinde tutulmalı ve bakışlarınız dönmek istediğiniz yöne ve ufuk hattına paralel çizgide olarak bakmalıdır. Bakışlar yüksek süratlerde daha önemlidir ama alt süratlerde de aynı kural geçerlidir bu yüzden bakışlarınızla daima dönüşün sonuna odaklanın.

Şayet ciddi psikolojik yada denge probleminiz yoksa yatırma korkunuzu yenmek; slalom ve dairesel hareketlerle motorun pedallarını yere sürtünceye ve bunu başarıncaya kadar çalışmakla olacaktır. Aslında trafiğe çıkmaya kalkan her sürücü buna yakın bir ustalığı elde etmiş olmalıdır. Aksi takdirde hem kendinizin hemde başkalarının hayatını tehlikeye atmış olursunuz.

Birçok yeni başlayan ayaklarını kalkışta ve kalkıştan itibaren ve bazen de duruşa yakın yere sürtmeye başlar. Bu çok yanlış ama gayri ihtiyari olarak yapılan hareket motorun dengesini bozar. Kesinlikle yapılmaması gerekir. Motor sürücülüğü her şeyden önce sürücünün dengesinin kuvvetli olmasını gerektirir. Bu talimlerle zamanla sağlanmalıdır.

İnsan korkunun verdiği bir içgüdüyle ayaklarını yere sürter ama motor kullanmak içgüdülerle değil teknikle olur. Yine bu yanlış davranış esnasında yerdeki bir çıkıntıya ayağınızın çarpması ile yada bacağınızı motorla kaldırım arasına sıkıştırmakla bileğinizi de kırabilirsiniz. Bu yüzden kalkışla birlikte ayaklarınızı hemen toplayıp pedallara koymanız ve duruşta motor tam durmadan yere ayak basmaya çalışmamanız gereklidir.

Debriyajı bıraktığınız anda ayaklarınızı kaldırıp pedallara koyunuz. 20 km/saat nin altındaki oto park sürüşlerinizde sadece arka freninizi kullanın ve debriyajınızı kavrama noktasında tutunuz. Gazı sabitleyerek motorunuzun hareketini debriyajı kavrama noktasından ileri ve geri hareket ettirerek sağlayınız. Bu süratlerde ön freni motor hafif yatık vaziyette iken sıkarsanız kendinizi yerde bulursunuz. Şayet 10 km/saat hızda arka freni uygulayıp eşzamanlı gaz beslemesi yaparsanız bu motorunuzu sanki 80 km/saat süratle giderken ki gibi dengede tutacaktır. Bakışlarınız hep ileride yada dönülmek istenen yönde olmalıdır. Yere yada frenlere, gidona bakmaya çalışılmamalıdır. Bakarsanız o an bütün tılsım gider.

Kollarınızı ve/veya omuzlarınızı kasmayın. Gevşek olmalıdırlar. Aksi takdirde gidona bu kasılmayı yansıtırsınız ve yerden gelecek her darbenin de tüm bedeninizde ve takiben motorun şasesinde daha fazla hissedilmesine sebep olursunuz. Yine bu kasma neticesinde motor dönüşte açılacaktır.

Motorcu bunları öğrenmelidir aksi takdirde kaza yapmasanız bile ayakkabılarınız çabuk eskir ve size motorcu gözüyle bakılmaz. Arkanızdan gülüp kabiliyetsiz derler. Sizde bir müddet sonra bunu hisseder ve motordan soğuyabilirsiniz. Halbuki herkes motorcu olabilir. Herkesin olmak zorunda olmadığı ve alamayacağı sıfatlar akrobatik sürücülük yada şampiyonluktur.

Normal, iyi bir motorcu olmak için ihtiyacınız olan tek şey kendinizi yetiştirmektir. Bunu yaparken sabırlı olunuz ve acele etmeyiniz.