ACEMİ PSİKOLOJİSİ VE KONTRA BASMAK

Neden yeni sürücüler kontra tekniğini uygulamaz?

Tecrübeli bir sürücüye sorduğunuzda: Net, akıcı bir dönüşün sırı nedir? diye, alacağınız tek kelimelik bir cevap vardır. Yatın. Yeni sürücülerin çoğu etkin bir şekilde yatmazlar. Buda onların dönüş boyunca net bir hat tutturmalarını engeller. Sonuç, kesintili, sarsıntılı ve güvenli olmayan bir dönüştür.

Temel içgüdülerimizin tamamen tersine çalıştığı motorla bilhassa hızlı iken zemine yaklaşmaktan kaçınmak kendimizi koruma mekanizmalarımızdan kaynaklanır. Ayrıca denge duygumuzda yatışın yapmak istemediğimiz bir şey olduğunu söyler.  Ama durum böyle değildir.

Kontra basmanın nedeni ve gerekliliği arkasında ki fizik güvenlidir. Temel fizik kuralları bize açısal  ivmenin içeriğini açıklar, yatan motorun neden düşmeyeceğini anlarız ama hiç fizik bilmeyen birine de şunu anlatmak zor olmasa gerek. Motosiklet sürüşünde hız arttıkça motor dik konuma gelmeye o kadar fazla çalışır.

Motosiklet yarışçılarının dönüş öncesi beden pozisyonlarını ayarlayıp dönüşe başlama noktasında dizleri adeta zemine dokunacak oranda motoru tek bir hamle ile yatırmaları ve sonra çıkışa doğru kaldırmalarına dikkat edin. Önce pozisyonu alıp kilitlenirler ve sonra tek bir hamle. İkinci bir hamle daha olursa motoru yanal sektirir siniz ve bu kaza sebebidir. Dönen tekerler dik duruma geçmeye çalışırlar, aksi yönde bir güç uygulanmadıkça da dik dururlar. Bu fizik kuralıdır.

Dönüş dengesinin anahtarı kişisel tutarlılıktır.

İnsan her iki ayağını yere koyduğunda kendini daha dengede ve güvende hisseder. Motosiklette sizin tutarlı davranışlarınızla adeta kendini dengede hissedecektir. Buna bir şekilde inanmak gerekir. Yeni sürücüler ise henüz bu inanca ulaşamamışlardır. Biraz zaman ister. Neticede her sürücü aynı öğrenme evrelerinden geçer.

Not: Gidon bilyeleri yeterince kaliteli değilse kontra basarken oluşacak yönlenme tutuk olacaktır. Buda bazen sürücünün sert kontra basmak zorunda kalmasına neden olabilir. Kontra eğer çok fazla sert basılmışsa motor sekecek sizi üzerinizden atacaktır. MotoGp yarışlarında dönüş esnasında önce bir salınım yapıp daha sonra arka havaya fırlayarak sürücüsünü fırlatması hadiselerini (high-side) görmüşsünüzdür. Bu sebeple teknik önemlidir ancak yol ve motorunuzun teknik donanım ve sizin bedeninize göre ayarlanmış olması da o kadar önemlidir.

Alpaslan Kuzucan

GYMKHANA

Bacaklarınızı motora kilitleyin, bir noktadan değil tüm bacak satıhlarınızla sıkın.
Kollarınızı gevşetin ve dirsekleriniz içe çekin.
Sele üzerinde öne doğru eğik oturun. Bedeninizi dönüş içine doğru eğin ve kalçalarınızdan sıkı tutun.
Dönüşe doğru yatarak kalçalarınızla da motoru yönlendirin.
Boynunuz dönüşün iç tarafındaki elcikle aynı hatta olsun. Aynayı öpün diyenlerde vardır. Burada esas olan bedeninizin de aynı hatta olmasıdır. Sadece başınız değil.
Başınızı çevirin ve dönüşün içine bakın.
Omuzlarınızı da dönüşe doğru çevirin.
Dönüşlerde arka freni bolca kullanın. Ön frene dokunmayın.
Gaza yüklenirken frenleri tamemen bırakmış olun.
Motoru yatırdıktan sonra gazı motoru kaldırmayacak ölçüde kullanın.
Dönemeçleri olabildiğince hızlı ve en az yatış açısıyla tamamlamaya çalışın.
Kumandalarla özellikle gaz/fren çok kontrollü olun.

Arka lambaya dikkat edilirse fren lambasının neredeyse tüm dönüş boyunca yandığı görülür. Arka fren+gaz birleşimi motoru dengeli yapar. Gazı fazla açmaktan korkmayın, arka tekere debriyaj kontrolü ile yolladığınız güç önemlidir ancak gazı motoru bayıltacak oranda kapamaktan korkunuz.

Alpaslan Kuzucan

SİSTEM Mİ? SAĞDUYU MU?

ÖZ ELEŞTİRİ

Sürücü kurslarına katılıp motosiklet sürüş ehliyetini almağa hak kazanan bir genç ne kadar yeterlidir? Onların İstanbul, Ankara ya da diğer büyük şehirlerimizde trafiğe çıkmaları güvenli midir? Ya da büyük motor kapasiteli motosikletlerı kullanmağa kalkmaları ne kadar yanlıştır?

Bana sorarlar:

. Abi 50 km ile giderken ön fren mi kullanılır yoksa arka fren mi?
. Önü kilitlersem ne olur?
. Bu korkuyu nasıl yenerim?
. Dönüşlerde gazı yumuşak kullanamadığımdan 1. vitese alamıyorum çünkü 1. vitesde motoru sıçratıyorum. 2. viteste ise doğru devir hangisidir, bazen motor stop ediyor ya da çekmiyor ve garip sesler geliyor…

Tek ölçü, tek kalıp diye yeterli bir eğitim modeli olamaz. Tek beden bir elbisenin nasıl ki herkese uyması beklenemezse motosiklet sürüşünde de tek bir kullanım tarzının, sistemin, ekolün ya da tercihin tüm topluluk mensuplarına uyması beklenmemelidir. Mükemmel sürüş diye bir şey söz konusu değildir. Mükemmel sürüş demek hiç hatasız sürüş demektir ki insan faktörünün olduğu yerde bu nasıl mümkün olacaktır? Olamaz. Ayrıca siz sadece kendinizin sürüşüne değil diğerlerine de dikkat etmek zorundayken. Bu açığı kapatmak için oluşan özel eğitim müesseleri de muhtemelen ticari gayelerle bazı yanlış telkinlerde bulunmaktadır. Dünyada DSA, IAM, RoSPA vs gibi testler çok eleştirilmektedir. İleri sürüş tekniği adı altından yapılan bu testlerde belli kalıplar benimsenmiş ve herkese bunlar giydirilmeğe çalışılmaktadır. Ayrıca Alman ekolü, Japon ekolü vs gibi ayırımlarda mevcuttur ki burada da aynı hata yapılmaktadır.

Bir kere çok ciddi olarak ortaya konan bir yanlış vardır ki esasen bu testlere en ciddi eleştiriler de bu yönden gelmektedir. Mükemmel sürücü yetiştirmek iddiası; eğer siz bu kurslarda çok iyi olduğunuza inandırılmışsanız asla çok iyi olamazsınız. Çünkü öğrenimin ve gelişimin sonu yoktur ve siz kendinizi bu şekilde yeniliğe kapatırsanız o noktadan ileri gelişemezsiniz. Ayrıca bu kanıda olmak tehlikelidir. Bunun yerine bir insan olduğunuzu, hata yapabileceğinizi fakat bu hatayı düzeltebilecek akıl ve yeteneğiniz olduğuna inanmanınız çok daha sağduyulu bir davranış olacaktır. Hiçbir sistem irdeleyen aklın yerini alamaz. Sebep ve sonuç…

Bu testlerin ikinci eleştiri aldığı nokta; yapılan testlerde istenilen beceri ve bilginin sürücünün sahip olmak istedikleriyle yeterince örtüşmemesidir. İstanbul trafiğinde ya da Londra da bütün gün sürüş yapan birisiyseniz örneğin IAM takip testleri ne işinize yarayacaktır? Siz polis değilsiniz ki?

Sürücünün istekleri ve ileri sürüş kurallarının belli bir esneklik içinde tam bağdaşması istenemez ama bu tip ileri sürüş tekniği adı altında sunulan muhteviyatın, temel sürüş kuralları konumuz dışıdır, belli bir esneklikle kişilere sunulması ve beklentilerin olabildiğince karşılanması şarttır. Çünkü ileri sürüş denen kavram aslında sürücülüğün geliştirilmesinden başka bir şey değildir. Kısaca ustalık dediğimiz şeydir. Evet, burada ki sistemlerde tecrübelerden süzülmüş edinimler vardır ve faydalıdır ama uygulamada bu edinimler hangi temellerde ve şartlarda verilmelidir. İşte bu seçim esneklik ister. Tek, katı bir sunum zarar verir.

Eğitimciler öncelikle şu üç soruya cevap vermelidir:

. Ne yaptıklarını biliyorlar mı?
. Niye yaptıklarını biliyorlar mı?
. Eğitim alanlar trafiğe çıktıklarında güvende olacaklar mı?

Sağduyusuz olmaz. Evet, bazı kurallar vardır ki olmazsa olmazdır ama hepsi değil. Aklı başında, sağduyulu bir sürücü esasında olmazsa olmazları bilir. Kendisine neden, nasıl, ne zaman gibi soruları hep sorar. Esasen bu seviyede bir akıl kullanma yetisi yoksa o kişinin sürücülüğe hiç kalkmaması gerekir. Burada söz konusu olan insan hayatıdır.

Olmazsa olmazların dışında sürücüye gerek duyduğu ve istediği şeyleri vermek gerekir. Bunun dışındakileri sürücü sürüşüne avantaj sağlar mı, zarar mı verir bırakın kendisi karar versin. Birçok sürücü RoSPA, IAM, vs gibi sistemlerle yeterli hale geldiğine inanır. Bu doğru da olabilir ancak sürücülerin çok daha fazlası örtülü olarak, sistemi, sebep sonuç analizi yapmanın alternatifi/ikamesi olarak görmeğe başlamıştır. Bu sanıya kapılan sürücüler kendilerini bu yanlış zımmi inançla büyük bir tehlikeye atmaktadırlar.

Son olarak bu tür ekoller için diyebiliriz ki; bu sistemler kişiye özel değildir. Bu eğitimlerde alınan eğitim sizin testleri geçmenize sebep olabilir ama ya sizin kişisel sürüş problemleriniz? Kişi test geçmek niyetiyle değilde kendi özel sürüş problemlerini halletmek için size başvurmuşsa? Bu durumda bu eğitimlerin ona katkısı ne olacaktır? Ya testi geçemeyen sürücünün yaşadığı hayal kırıklığının onun üzerinde yaratacağı psikolojik sarsıntı! Bu durumun onun sürüş yaşamanı nasıl etkileyeceğini düşünen var mı?

Bu testleri geçenler genelde artık öğrenme süreçlerinin sona erdiğini sanırlar. Onlara göre bu testleri geçmiş 2-3 yıllık bir sürücü 40 yıllık ama bu eğitimleri almamış dolayısıyla testlerine de girmemiş bir sürücüden daha ustadır ve yeterlidir. Bu çok yanlıştır ve tehlikeli bir düşüncedir.

Öğrenim yaşam boyu sürer, sağduyu ve durum analizi hiçbir sistem tarafından rafa kaldırılamaz. Evet, 40 yıl sonra bile yeni başlayan bir sürücüden bazen bir şeyler öğrenebilirsiniz ama gözden kaçmış bir noktayı belki. Her şeyin üzerinde ileri sürüş teknikleri sloganıyla eğitime kalkan kişilerin ne yaptıklarını önce kendilerinin ileri seviyede bilmeleri gerekir. Onların, sürücünün gereksinimlerin daha önemli olduğunu, birkaç günlük hafta sonu eğitimleri ile test geçmenin ve diploma toplamanın o kadar önemli olmadığını bilmeleri gerekir.

Amacımız kendimizce toplumumuzu aydınlatmaktır, kimseyi kötülemek değildir.

Alpaslan Kuzucan.

SÜRÜŞ EĞİTİMİNE DAİR

Motosiklet eğitimi ne demektir?

Esasen eğitim sahasının dışında, kişiler olur olmaz her yerde birbirlerine sen yanlışsın, bilmiyorsun vs demeğe kalkmamalıdır. Bu davranış eğitim psikolojisi açısından da son derece yanlıştır ve genellikle de ters teper. Her şey yerinde ve zamanında yapılırsa faydalıdır. Size öğrenmek amacıyla gelen ve size samimi olarak soran bir kimse dışında kişiye teknik anlatmak ya da şunu yanlış yapıyorsunuz demek o kişinin alınmasına hatta öfkelenmesine sebebiyet verebilir. Bu hareketle siz belki de farkında olmadan üstün olduğunuzu düşünüyor ve o kişiye ben sizden daha akıllıyım, sizin göremediğiniz şeyleri ben görüyorum demektesiniz. Her şeyin üzerinde körü körüne de birisi öyle demiş ya da diyor diye hiçbir tekniği doğru kabul edip zihninizde irdelemeden, tartmadan denemeye kalkılmamalıdır. Özetle bilinçli olacağız.

Temel Unsurlar:

1. Teknik yeteneklerin öğretilmesi ve geliştirilmesi
(Motoru istediğiniz yere yerleştirmek.)
2. Tavırların düzeltilmesi
(Sabırsızlığınızı yenmek. Saldırganlık/mağduriyet tavrı ve güç mücadelelerinden kaçınmak.)
3. Bilginin geliştirilmesi
(Verdiğiniz kararlar muhtemel tehlikelerin kavranmasıyla mı alınıyor? Değişen yönlerde oluşan durum değerlendirmesiyle mi? Bu değişen durumların sizin için oluşturabileceği risklere göre mi ve tabi oluşan durumları bertaraf edemezseniz başınıza gelebilecek olumsuz durumlara göre mi?)

Birisine bir basamağı yapamadan diğer basmağı yapamazsınız demek ya da bunu yapmadan diğerine geçemezsiniz demek yanlıştır Her kişinin kendine has bir yapısı, anlama şekli, öğrenim zaafları ve artıları vardır. Eğitim standart tespiti değil kişiyi geliştirmek için yapılan bir şeydir. Standart tespiti ise sınavdır.

Bir insana örneğin kontra tekniğini öğretirken, belli bir müddet sonra bu kişinin diğerleri kadar iyi kavramadığını gördüğünüzde: Zamanla yaparsınız, üzerinde fazla durmayın, takılmayın bir müddet sonra daha iyi yaptığınızı göreceksiniz demek ve onu ötelemek doğru mudur? Yanlıştır. Onun daha sonrayla şimdi arasında sağ kalacağını ne biliyorsunuz. Bu kişinin kendi yapısını anlayıp onun anlayacağı tarzı bulup, öğretim kademelerinizi ona göre değiştirmek zorundasınızdır.

İkinci ve üçüncü unsurlar ise daha çok kişinin ailesinden ve yakın çevresinden aldığı insani terbiye ve eğitimiyle yakından ilgili konulardır.




Sürücü…

En iyi sürücü her zaman yolda olabilen, motorunun ve kendinin bir tarafını kırmayan ve tanıştığı diğer motorcularla arkadaşlık kurabilen kişidir. Gruptaki diğerlerine yardımcı olabilen, gruptaki daha az tecrübeli sürücülere göz kulak olabilen ve bir şeyler yanlış gittiğinde el verebilen ve hepsinin üstünde sürekli mutlu kalabilen kişidir. Sürücü yapacağı her hareketin diğer sürücüler ve insanlar üzerinde yapacağı etkiyi düşünmeden hareket etmemelidir.